LAW1101 หลักกฎหมายมหาชน สรุปสอบ ม.ราม จับหลักนิติรัฐ กระจายอำนาจ และการใช้อำนาจรัฐ

ตัวอย่างโจทย์จำลอง (Simulation)

เทศบาลเมืองศิริสุขต้องการเพิ่มรายได้เพื่อนำไปปรับปรุงตลาดชุมชน นายกเทศมนตรีจึงออกประกาศเรียกเก็บค่าบำรุงพื้นที่จากผู้ค้าทุกรายในตลาดเดือนละ 1,000 บาท โดยไม่ได้มีกฎหมายหรือข้อบัญญัติท้องถิ่นให้อำนาจไว้โดยชัดแจ้ง ต่อมาเจ้าหน้าที่เทศบาลได้สั่งให้รื้อแผงค้าของนางมณีเพราะไม่ยอมชำระเงินดังกล่าว นางมณีเห็นว่าการเรียกเก็บเงินและคำสั่งรื้อแผงค้าไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงต้องการโต้แย้งการกระทำของเทศบาล

หลักกฎหมาย:

• หลักนิติรัฐกำหนดให้รัฐ หน่วยงานของรัฐ และเจ้าหน้าที่ของรัฐต้องใช้อำนาจภายใต้กฎหมาย การจำกัดสิทธิ เสรีภาพ หรือทรัพย์สินของประชาชนต้องมีฐานกฎหมายรองรับ และต้องดำเนินการตามวิธีการที่กฎหมายกำหนด
• หลักไม่มีกฎหมาย ไม่มีอำนาจ หมายความว่าฝ่ายปกครองจะกระทำการใดที่มีผลบังคับต่อประชาชนได้ก็ต่อเมื่อมีกฎหมายให้อำนาจไว้โดยตรงหรือโดยปริยาย หากไม่มีฐานกฎหมาย การกระทำนั้นย่อมเสี่ยงเป็นการใช้อำนาจโดยมิชอบ
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความเป็นอิสระในการจัดบริการสาธารณะและการคลังท้องถิ่นภายในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด แต่ความเป็นอิสระดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าสามารถเรียกเก็บเงินหรือออกคำสั่งกระทบสิทธิประชาชนได้โดยไม่มีอำนาจตามกฎหมาย

วินิจฉัย:

กรณีนี้เทศบาลเมืองศิริสุขแม้เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและมีหน้าที่จัดบริการสาธารณะในพื้นที่ แต่การเรียกเก็บค่าบำรุงพื้นที่จากผู้ค้าเป็นการสร้างภาระทางการเงินแก่ประชาชน จึงต้องมีฐานกฎหมายหรือข้อบัญญัติที่ออกโดยชอบรองรับ เมื่อข้อเท็จจริงระบุว่าไม่มีบทกฎหมายให้อำนาจไว้โดยชัดแจ้ง การออกประกาศเรียกเก็บเงินจึงขัดต่อหลักไม่มีกฎหมาย ไม่มีอำนาจ ส่วนคำสั่งรื้อแผงค้าของนางมณีเป็นการกระทำทางปกครองที่กระทบสิทธิและประโยชน์ของเอกชน หากตั้งอยู่บนฐานของประกาศที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย คำสั่งดังกล่าวย่อมมีปัญหาเรื่องความชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน นางมณีจึงมีเหตุในการโต้แย้งหรือขอให้เพิกถอนการกระทำทางปกครองนั้นผ่านช่องทางตามกฎหมาย

สรุป:

เทศบาลไม่มีอำนาจเรียกเก็บค่าบำรุงพื้นที่และไม่มีอำนาจใช้มาตรการรื้อแผงค้าโดยปราศจากฐานกฎหมาย การกระทำดังกล่าวจึงขัดต่อหลักนิติรัฐและหลักไม่มีกฎหมาย ไม่มีอำนาจ นางมณีสามารถใช้สิทธิโต้แย้งเพื่อให้ยกเลิกหรือเพิกถอนคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายได้